علوم اجتماعی

مراحل عمومي نگارش مقاله علمي *

ويژگيهاي مقدمه

در مقدمه پس از عنوان كردن كليات موضوع مورد بحث، ابتدا خلاصه‏‌اي از تاريخچة موضوع و كارهاي انجام شده به همراه ويژگي‏‌هاي آن كارها بيان مي‏‌شود. در ادامه، تلاشي كه درمقاله و درتبيين كار انجام شده براي رفع كاستي‏‌هاي موجود، گشودن گره ها يا حركت به سمت يافته‏‌هاي نو صورت گرفته است در يك يا دو پاراگراف توضيح داده مي‏‌شود.  

ويژگيهاي متن

مطالب اصلي در اين بخش درج مي‏‌شوند كه بايد شامل تعريف مفاهيم مورد نياز، طرح مسأله و راه حل ارائه شده باشند. شكل‌ها، جدول‌ها و روابط رياضي بكار رفته در متن همگي بايد مربوط به متن باشند و در متن از آنها استفاده شده و توضيح داده شده باشند.

ويژگيهاي نتيجه

در اين بخش، نكات مهم دركار انجام شده به طور خلاصه مرور و نتايج برگرفته از آن توضيح داده مي‏‌شود. سهم علمي مقاله (Contribution) بايد در بخش نتيجه مورد تصريح واقع شود.

قواعد نوشتاري

شيوايي و رسايي نوشتار در گرو ساده‌نويسي است. بهتر است تلاش شود از جملات رسا، گويا و در حد امكان كوتاه استفاده شود. جداسازي اجزاي مختلف متن يك بخش با استفاده از پارگراف‌بندي نيز كمك زيادي به رواني و سادگي فهم مطلب مي‌كند. در حد امكان سعي شود براي كلمات غير فارسي از معادل فارسي استفاده شود، به ويژه در مواردي كه معادل فارسي مصطلح و مفهوم است. براي لغات فني نيز تا آنجا كه ممكن است همين الگو پياده شود. اگر ناچار بايد از كلمات انگليسي در متن گنجانده شود، فاصله كافي بين آنها و كلمات فارسي درنظر گرفته شود. 

ويژگي‌هاي كتاب‌شناسي و ارجاع اسنادي  

•  بصورت درون متني، بعد از هر نقل قولي مستقيم يا غير مستقيم)، مشخصات كتابشناختي مختصر آن با روش مولف- تاريخ در داخل پرانتز ذكر گردد. 
•  فهرست كامل منابع و مشخصات كتابشناختي آنها در پايان مقاله تحت عنوان كتابشناسي و به شيوه الفبايي حرف به حرف تنظيم گردد.  
•  در ارجاعات توضيحي و اطلاعي مقالات پس از پايان هر مطلبي كه نياز به توضيح بيشتر يا اطلاع دهي بيشتر دارد، تك شماره ترتيبي در هر صفحه قرار مي گيرد و در ازاي هر تك شماره، متناظر با آن در قسمت پانوشت ارجاعات اطلاعي) و پي نوشت ارجاعات توضيحي) معادلهاي لاتين و يا توضيحات مورد نظر درج مي گردد.

مراحل عمومي نگارش مقاله علمي

الف: اقدامات مقدماتي

1. تصميم گيري در مورد عنوان مقاله
 نگاه كلي : عنوان مقاله بايد اشاره اي به کليد واژه اي داشته باشد که ناظر بر کل مباحث مقاله باشد و در يک مفهوم کلي در عنوان اصلي مقاله منعکس شود.
 نگاه مشخص: عنوان مقاله بايد اشاره به حرف اصلي مقاله داشته باشد که در عنوان فرعي منعکس مي شود.

2. تهيه طرح كلي و نمودار تحقيق
سرفصل ها، عناوين فرعي هر فصل و احيانا زير عنوان هاي عناوين فرعي مشخص شود بگونه اي که در يک صفحه کل کار در قالب يک طرح قابل رويت باشد.

ب‌. نگارش متن اصلي مقاله

مقاله علمي داراي پنج جزء اساسي است که حتما با عنوان مستقل از هم متمايز شود:
1) مقدمه
2) متن اصلي مقاله
3) نتيجه گيري
4) کتابنامه منابع
5) ضمائم و زيرنويس ها

ب – 1. نگارش مقدمه

نظر به اينكه مقدمه و جمع بندي بايد ناظر بر بدنه اصلي مقاله باشد، لازم است پس از پايان يافتن بدنه اصلي مقاله تدوين شود. نکاتي که در نگارش مقدمه بايد بدان توجه کرد عبارتند از:
* در پاراگراف اول مقاله، عبارت هاي جذاب نسبت به موضوع اهميت موضوع و نقش آن در حوزه اصلي تحقيق( مثلا حوزه جامعه شناسي ارتباطات و فرهنگ) اصلي مقاله بکار گرفته شود.
 *عبارات خلاصه اي كه خواننده را متوجه موضوع اصلي مقاله بكند در بخش اوليه مقدمه نگارش شود.
* مقدمه تاريخي كه منعکس کننده مطالعات پيش باشد و به نوعي منعکس کننده نظريه پردازان حوزه اصلي مقاله و سئوال اصلي مقاله باشد ذکر شود.
 *ارائه مطلب اساسي مقاله در يك پارگراف
 *در پاراگرف آخر مقدمه اشاره اجمالي به مباحثي که مقاله به آن خواهد پرداخت، ضروري است.

ب – 2. متن اصلي مقاله

ابتدا لازم است زير هر يك از عناوين از قبل تدبير شده، چند پارگراف توضيحي نگارش شود و به مرور با تكيه بر اطلاعات جمع آوري شده مطالب توسعه داده شود.
متن اصلي مقاله بايد به دو قسمت به هم مرتبط تقسيم شود:
1) بخش نظري: در اين بخش، 1) مفاهيم کليدي تحقيق، 2) حوزه مطالعاتي تحقيق، 3) نظريه هاي بزرگ مربوط به سئوال اصلي مقاله 4) و نظريه هاي خاص که بصورت مشخص مرتبط با سئوال اصلي مقاله باشد همراه با مباحث ترکيبي که ابعاد مختلف موضوع مورد بحث را تبيين مي کند، مطرح مي شود.
2) بخش عملي: در بخش عملي تحقيق با استفاده از پشتوانه هاي نظري مقاله، سئوال اصلي تحقيق در قالب مطالعات اسنادي و کتابخانه اي و يا در قالب مطالعه ميداني مورد بررسي قرار مي گيرد.
نکته مهم: بين مباحث نظري و عملي مقاله ارتباط معناداري برقرار شود و از ارائه مطالب بصورت جزائر جدا افتاده و بدون ارتباط با يکديگر پرهيز شود.

ب – 3. نگارش نتيجه گيري نهائي

 لازم است جمع بندي هماهنگي از مباحث مختلف متن اصلي مقاله در ارتباط با سئوال اصلي مقاله، ارائه شود.
 بين خلاصه کردن و استنتاج قاعده مند مطالب مقاله تفاوت وجود دارد.
 در بخش نتيجه گيري، تلاش مي شود با تکيه بر سئوال اصلي مقاله و مباحث مطرح شده، قواعد کلي، نظريه ها و ديدگاه هاي منتزع از مطالعات تحقيق منعکس شود.
 ديدگاه نهائي نويسنده نيز در نتيجه گيري پاياني طرح مي شود.

نکته مهم: بين مطالب مطرح شده در مقدمه، متن اصلي مقاله و نتيجه گيري بايد يك ارتباط منطقي وجود داشته باشد.

ب – 4. کتابنامه و كيفيت ارجاعات به ساير كتب و مقالات و تدوين كتابنامه پاياني مقاله

در متن مقاله انواع ارجاعات وجود دارد:
 نقل قول مستقيم: نقل قول مستقيم حتما بايد داخل گيومه قرار گيرد و در پايان نقل قول با ذکر فاميل نويسنده، سال انتشار مطلب : صفحه) مطلب را به اتمام رساند. مي توان قبل از نقل قول ارجاع را بصورت ذيل ذکر نمود:
استيفن والت،323:1992)
 نقل قول غير مستقيم: در نقل قول غير مستقيل ساختار جمله بندي عوض مي شود و حتي اصطلاحات و الفاظ تغيير مي کند. در چنين مواردي صرفا "قاميل نويسنده و سال انتشار مطلب" مثلا گيدنز، 1999) ذکر مي شود.
 ارجاع به چندين نويسنده: براي اشاره به يک مطلب گاهي نام چند نويسنده به ترتيب سال انتشار مطلب ذکر مي شود، تا گستردگي توجه به موضوع مورد نظر و توجه نويسنده به مطالعات پيشين منعکس شود. مثلا بعد از يک پاراگراف و يا يک مفهوم خاص نوشته مي شود دورکيم، 1976، مارکس، 1980، وبر، 1982، فيدرستون، 1989، گيدنز، 1999 و هال، 2000(.

ب – 5: روش تنظيم کتابنامه

 در ساختار کلي کتابنامه به نکات ذيل توجه شود:
1. رعايت ترتيب الفباء
2. در مورد هر نويسنده ترتب زماني رعايت شود .
3. در صورتي که منبع مربوط به ژرنال و يا مجموعه مقالات و يا دائره المعارف است، ص ص نوشته شود.
 کتابنامه کتاب
فاميل، حرف اول اسم، سال انتشار، عنوان کتاب، شهر محل انتشار کتاب، ناشر
دو نمونه:
1. آلبرو، مارتين (1380) عصر جهاني: جامعه شناسي پديده جهاني شدن، ترجمه نادر سالارزاده و بيتا اسکندي نژاد، تهران، موسسه انتشارات آزاد انديشان.
2. بهکيش، م. م. (1380) اقتصاد ايران در بستر جهاني شدن، تهران، نشر ني.

 کتابنامه مقاله
فاميل، حرف اول اسم، سال انتشار، عنوان مقاله، نام ژرنال، شماره ژرنال، شماره صفحه به صورت ص ص
Dyer, C. H. (1993) Eco-Cultures: Global Culture in the Age of Ecology, in Journal of International Studies, vol. 22 (3), pp. 483-501.
فرويد، ز. (1382) وراي اصلي لذت، ترجمه يوسف اباذري، ارغنون، شماره 21، ص ص 25-81.

ب – 6. زير نويس ها و ضمائم
 مطالبي كه نيازمند توضيح مي باشد و توضيح آن در متن موجب انقطاع مباحث مقاله مي شود، در زير نويس توضيح داده مي شود.
 اساسا هر گونه مطلب توضيحي كه اشراف خواننده را بر مطلب توسعه مي دهد و درج آن در متن مقاله موجب پيچيدگي يا بريدگي مباحث مي شود، مي تواند در زير نويس نگارش شود.
 معادل انگليسي اصطلاحات در زير نويس نوشته شود از آوردن کلمات انگليسي در متن مقاله پرهيز شود و نام نويسنده خارجي و اصطلاحات به زبان اصلي در زير نويس آورده شود).
 توضيحات يا بايد در زير صفحه نوشته شود و يا در پايان مقاله آورده شود زير نويس در زير صفحه رجحان دارد) منتهي حتما بايد ملتزم به يکي از اين دو سيستم شد و در کل مقاله از آن استفاده نمود.
 ضمائم مقاله مثل نمونه پرسشنامه، بعضي جداول مربوط به تحقيق و ... بعد از کتابنامه آورده شود.

ج. كنترل نهائي كار و ويرايش نهائي مقاله
* نگارش املائي و ادبي را کنترل کنيد
 *نظم عبارت ها را كنترل كنيد
* ارتباط فصول مختلف مقاله را با هم بررسي کنيد
* ارتباط بين مقدمه، متن اصلي مقاله و نتيجه گيري مقاله را بازنگري نمائيد.
 *در هر فصل ارتباط بين پاراگراف ها را کنترل کنيد.
 *ارتباط بين منابع ارجاع داده شده و کتابنامه را کنترل کنيد.

ح. نگارش خلاصه مقاله در يك پاراگراف
خلاصه مقاله اي در 150 کلمه تنظيم کنيد که مطالب ذيل را در بر داشته باشد:
 *اشاره اي به سئوال اصلي مقاله
 *مطالب اصلي مقاله
 *جمع بندي نهائي مقاله

منبع:

http://www.aa-saeidi.com/course/archives/000308.php